پیشینه خاندان ملک التجاری

خاندان ملکی از طوایف مشهور تبریزند، نیاکان آنان از نواحی شمالی کشور افغانستان به آذربایجان مهاجرت کرده و در این دیار اقامت گزیده اند. به گفته بزرگتر های خانواده  این مهاجرت به دستور نادر شاه افشار صورت  پذیرفته است

مهاجرین  پس از استقرار در آذربایجان  بدوا به کارهای دامداری  و کشاورزی  روی آوردند و هم اکنون چندین روستای  آباد و پر محصول از حاصل کوشش آنان در آن سرزمین پای برجاست .  از آن جمله  روستاهای  اوزان ملک  و   قندهار    که نام قندهار احتمالا نشات گرفته از سرزمین مادری آنان بوده است.  روستای  اوزان ملک  به اسامی دیگری مانند  اوزان مَلِك التُّجّار, یا اوزان مَلِك التُّجّاری نیز نامیده شده است. این روستا  در جنوب  شهر ارومیه و در نزدیکی دریاچه ارومیه قرار دارد.  اطلاعات بیشتر را میتوان از اینجا دریافت نمود

عکس بالا منظره ای است هوایی از دهکده اوزان و نیز دهکده مجاور آن موسوم به توماتار.  شایسته تذکر است که  در یک قرن قبل هیچگونه  اثری از دهکده اوزان  نبوده  و آنچه می بینیم حاصل دسترنج بی حد و حصر پدر بزرگ من و برادرش میباشد

 به قرار گفته دایی ارجمندم محسن ملک التجاری خاک اوزان در آن عهد  مناسب کشاورزی نبوده و بیش از حد مرطوب و گل آلود بوده است. پدر بزرگ من آن ملک را طبعا به قیمتی خیلی ارزان میخرد ولی برای آبادانی آن متحمل زحمات فوق العاده میگردد. از جمله اینکه مجبور میشود  یک کارگاه آهنگری و ابزار سازی در محل ایجاد کند تا بتواند گاو آهن ها و خیش های فوق العداده  بزرگ تولید نماید که قادر به زه کشی زمین و تخلیه آبهای زاید آن باشند. این ادوات ظاهرا  توسط هشت گاو نر کشیده میشدند!   پس از زحمات فراوان زمین آماده کشت میشود ولی در بدو کار  فقط برنج نامرغوب در آنجا بعمل میامده.   امروزه پس از سالیان متمادی سعی و اهتمام  آن اراضی تبدیل به باغ های سیب پر میوه گردیده است.   ایمان دارم  که روان پدر بزرگم نیز از این فرجام موفق بسی شادمان است  
     
 

روستای قندهار بر مبنای نوشتار فرهنگ دهخدا  و دیگر منابع  در بین شهرهای  مراغه و میاندواب قرارگرفته  و در غرب  دهستان لیلان متمایل به جنوب میباشد. اهالی این روستا در حال حاضر بیش از یک هزار نفر میباشند که بیشتر باسوادند

خاندان ملکی به مرور از کشاورزی به تجارت نیز روی آوردند و در قرن اخیر از جمله بازرگانان سرشناس و ثروتمند آذربایجان به شمار میرفتند.  چند تن از آنان از سلاطین قاجار به لقب و منصب ملک التجار  مفتخر شده اند. آخرین فرد که این لقب را داشته حاج میرزا لطفعلی ملک التجار جد سوم  نگارنده  از طرف مادری میباشد

   

 

 

او  فرزند  حاج  میرزا محمد حسین ملک التجار فرزند حاج کاظم است  - که  در    سال ١٢٨٨ هـ ق  متولد گردید، این مرد شجاع، در ابتدای مشروطه به این نهضت پیوست و به عضویت انجمن ایالتی درآمد اما چون مشاهده کرد مشروطه خواهان از مسیر حق خواهی و عدالت طلبی جدا شده اند،  از آنان کناره گرفت و  سرانجام در  سال ١٣٣٦ هـ ق  شبی در هنگام عبور از پل " داش کرپی " تبریز بدست چند نفر گمنام مورد ترور قرار گرفت و کشته شد

     
 

 از این طایفه شخصیت هایی فرزانه و اهل علم و ادب نیز برخاسته اند، از جمله  برادر بزرگتر ملک التجار، آیت الله میرزا علی اصغر ملکی تبریزی،  که در زمره استادان حوزه علمیه نجف اشرف بوده و علامه طباطبایی از محضرش بهره برده استآیت الله میرزا محمدحسین غروی اصفهانی نیز با وی مأنوس بوده است.

برادر دیگر او،  آیت الله  حاج حبیب الله ملکی،  از شاگردان آخوند خراسانی بود که پس از به پایان بردن تحصیلات در مشهد مقدس رحل اقامت افکند.

سایر برادران و خواهران ملک التجار عبارت بوده اند از

مهدی ـ  ایشان ملاک بوده و صاحب روستای گداخ لی،  و همسرش  صاحب  قره خیز، و  آق کند   در مجاورت قندهار بوده اند

عبدالعلی ـ  روستای عبدل آباد را در شمال قندهار  ایجاد نموده

غلامعلی ـ بیشتر عمر را ساکن تهران بوده است

ربابه ـ  مادر حاج مصطفی، حاج محمد تقی، و حاج غلامرضا ملکی

فاطمه ـ مادر خلیل ملکی که از جمله فعالین سیاسی معروف  قرن بیستم ایران میباشد

رقیه ـ   مادر خانم زهرا ملکی

در این صفحه  برخی تصاویر که از خاندان ملک التجاری در دسترس است را به نمایش گذاشته ام . از دایی عزیزم محسن ملک التجاری سپاسگزارم که این عکس ها را دراختیار من قرار داد.  برای دیدار روی هر عکس کلیک کنید تا در صفحه مستقلی باز شود. از همه فامیل ارجمند خود نیز خواهشمندم  اگرعکس یا مطلب شایسته ای برای این صفحه دارند برای من ارسال دارند

 علی رضایی

فروردین ١٣٩٠


 بخشی از متن برگرفته شده از کتاب  رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، نوشته  مهدی  مجتهدی ـ نشر تهران، سال  ۱۳۷۹/۰۵/۲۹

 

 

 

 

عکس ها را کلیک نمایید تا در صفحه مستقل ببینید